Το θεαματικό, το ξεχασμένο, το αξιοσημείωτο και το ουτοπικό: γιατί η Μπερλινάλε είναι αυτό που είναι
Ο παραγων «θερμαντικο μανιταρι»: η οταν το ελαττωμα γινεται ατου
Μετά τις Κάννες και τη Βενετία, η Μπερλινάλε ανήκει αναμφισβήτητα στην ομάδα κορυφής των διεθνών κινηματογραφικών φεστιβάλ. Τον Μάιο, και με καιρό ανοιξιάτικο, οι Κάννες λάμπουν με το γκλάμουρ, τους σταρ και τις μεγάλες κινηματογραφικές παραγωγές. Ακολουθεί η ρομαντική, πιο χαλαρή αίγλη της Βενετίας, η παλαιότερη κινηματογραφική γιορτή του κόσμου, στα τέλη του καλοκαιριού. Και η Μπερλινάλε; Από καθαρά κλιματολογική άποψη, η γερμανική πρωτεύουσα δεν έχει να προσφέρει και πολλά μέσα στον παγερό Φλεβάρη, συνήθως ούτε καν χιόνι. Ούτε σαμπάνιες κάτω από φοίνικες… Αντ’ αυτού, τουρτούρισμα πάνω στο κόκκινο χαλί και γερμανική μπίρα κάτω από θερμαντικά μανιτάρια.
Εάν ακολουθούσαν όλοι την προτροπή της Anna Brüggemann, βέβαια, το ξεπάγιασμα με το λεπτό φορεματάκι ούτως ή άλλως θα ανήκε πια στο παρελθόν. Η ηθοποιός καλεί με το hashtag #nobodysdoll να αγνοήσουν όλοι τον κλασικό ενδυματολογικό κώδικα για την «επίδειξη» στο φεστιβάλ: «Όποιος έχει νιώσει στο πετσί του τη διαφορά τού να περάσεις μια βραδιά αφενός φορώντας ένα προστατευτικό σακάκι και αθλητικά παπούτσια κι αφετέρου ένα λεπτό φορεματάκι και ψηλά τακούνια ξέρει πολύ καλά για τι μιλάω». Η Μπερλινάλε διαβεβαιώνει ότι η συζήτηση περί σεξισμού και #MeToo έχει προ πολλού απασχολήσει το φεστιβάλ. Κατά την επιλογή των ταινιών οι κριτές επέδειξαν ιδιαίτερη ευαισθησία για τις σεξιστικές σκηνές, αλλά το θέμα που πρέπει να μας απασχολήσει είναι επίσης «οι διακρίσεις γενικά». Ας αφήσουμε να μιλήσουν τα νούμερα. Σύμφωνα με φετινά στατιστικά στοιχεία της Μπερλινάλε, σχεδόν το ένα τρίτο, για την ακρίβεια 32,9%, όλων των ταινιών που υποβλήθηκαν στο φεστιβάλ ανήκουν σε σκηνοθέτριες. Το ένα έκτο, δηλαδή τέσσερις από τις 24 παραγωγές του διαγωνιστικού τμήματος γυρίστηκαν από γυναίκες. Επίσης, στις 67 χρονιές που πραγματοποιήθηκε η Μπερλινάλε, πέντε Άρκτους κράτησαν στα χέρια τους σκηνοθέτριες, με τελευταία, το 2017, την Ουγγαρέζα Ildikó Enyedi για την ταινία «Η Ψυχή και το Σώμα».
Γι’ αυτό και φέτος θέματα που θα απασχολήσουν είναι ο εθνικισμός και η στροφή προς τα δεξιά του κοινωνικού μεσαίου χώρου, το θάρρος των πολιτών, η διαχείριση του παρελθόντος και η διαμόρφωση του παρόντος, καθώς και οι ουτοπίες του μέλλοντος. Για πρώτη φορά, η Μπερλινάλε ανοίγει με μια ταινία κινουμένων σχεδίων: Το «Isle of Dogs» του Γουές Άντερσον. Ίσως επειδή, όπως γράφει ο Διευθυντής του Φεστιβάλ Dieter Kosslick στο χαιρετισμό του, στην ταινία αυτή ένας σκύλος συνοψίζει εύστοχα το ζήτημα: «Ποιοι είμαστε; Και ποιοι θέλουμε να είμαστε;»
Ο Διευθυντής του Φεστιβάλ Dieter Kosslick. | Φωτ.: Ulrich Weichert / Berlinale 2017
Στη φετινή διοργάνωση, το σκάνδαλο ξέσπασε κιόλας εκ των προτέρων. Εδώ και πολύ καιρό (συγκεκριμένα από το 2001) νιώθει κανείς ότι το βερολινέζικο «τσίρκο με τις αρκούδες» το διευθύνει ο Dieter Kosslick: ως ο μέσα στην καλή χαρά, πάντα κεφάτος μπαμπάς. Τον Μάιο του 2019 η θητεία του και η εποχή του θα λήξουν οριστικά. Γι’ αυτό και στο τέλος της περασμένης χρονιάς 79 Γερμανοί που δουλεύουν στο χώρο του κινηματογράφου ζήτησαν η αλλαγή διεύθυνσης να αποτελέσει αφορμή και για μια επιμελητική και οργανωτική νέα αρχή. Ακολούθησε μια έντονη διαμάχη, στην οποία αμφισβητήθηκε στην ουσία η ικανότητα του Kosslick ως διευθυντή του φεστιβάλ. Τρεις μήνες αργότερα, λίγο πριν αρχίσει η 68η Μπερλινάλε, ο ίδιος δήλωσε μεν ότι όλα αυτά είναι «πλέον παρελθόν», όμως ο κύριος Καλή Χαρά εμφανίστηκε ασυνήθιστα εγκρατής: «Το χιούμορ έχει μειωθεί. Δεν άρεσε στους γρουσούζηδες της παρέας». Προφανώς, ο καβγάς για το θρόνο του δεν τον άφησε εντελώς ανεπηρέαστο.